Sneak into basket (dorzucanie do koszyka)
ang. Sneak into basketGrywalizacja i projektowanie zachowań
Sneak into basket (dorzucanie do koszyka) to praktyka dodawania do zamówienia produktu lub usługi, których klient sam nie wybrał, na przykład ubezpieczenia albo przedłużonej ochrony, tak że trzeba je zauważyć i usunąć, by za nie nie zapłacić. To jeden z rodzajów zwodniczych interfejsów (dark patterns).
Jak to działa
Pasażer kupuje przez internet bilet autobusowy za 89 zł. Na etapie podsumowania w koszyku pojawia się „ubezpieczenie podróży” za 9 zł z zaznaczonym polem albo jako pozycja dopisana automatycznie. Skupiony na dokończeniu zakupu pasażer często jej nie zauważa i płaci 98 zł (kwoty przykładowe). Mechanizm wykorzystuje siłę ustawienia domyślnego i nieuwagę w ostatnich krokach zamówienia. Badacze, którzy przeanalizowali tysiące sklepów internetowych, opisują go jako odmianę wzorca „przemycania”.
Częste błędy i mity
- „Skoro klient mógł odznaczyć dodatek, to się zgodził.” Do dodatkowej płatności potrzebna jest wyraźna zgoda, a domyślne zaznaczenie jej nie zastępuje.
- „To zwykły cross-selling.” Propozycja dodatku jest w porządku, gdy klient sam decyduje o dodaniu go do koszyka.
Perspektywa klienta i prawo
Ustawa o prawach konsumenta wymaga uzyskania wyraźnej zgody konsumenta na każdą płatność wykraczającą poza uzgodnione wynagrodzenie. Jeśli przedsiębiorca założył zgodę przez domyślne opcje, które trzeba odrzucić, konsument ma prawo do zwrotu tej płatności (art. 10).
Pytania i odpowiedzi
Czy muszę płacić za dodatek, którego nie wybrałem?
Jeśli dodatek był zaznaczony domyślnie i nie wyraziłeś na niego wyraźnej zgody, możesz żądać zwrotu zapłaconej za niego kwoty.
Jak nie dać sobie niczego dorzucić?
Przed płatnością przeczytaj podsumowanie pozycja po pozycji i porównaj kwotę z ceną, od której zaczynałeś. Jeśli dodatek przeszedł niezauważony, zrób zrzut ekranu zamówienia i zażądaj zwrotu.
Źródła
- Ustawa o prawach konsumenta, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244 (ELI)
- Dark Patterns at Scale: Findings from a Crawl of 11K Shopping Websites, A. Mathur i in. (ACM, 2019)
Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 12 listopada 2026 r.
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Grywalizacja i projektowanie zachowań”