Ustawienie domyślne
ang. Default optionGrywalizacja i projektowanie zachowań
Ustawienie domyślne to opcja, która obowiązuje, jeśli użytkownik niczego nie zmieni, na przykład zaznaczone pole w formularzu albo automatycznie wybrany wariant dostawy. Należy do najsilniejszych narzędzi architektury wyboru, bo większość ludzi zostaje przy tym, co zastała.
Jak to działa
Zmiana ustawienia wymaga uwagi, wysiłku i decyzji, więc ludzie często ją pomijają. Domyślna opcja bywa też odbierana jako rekomendacja: „skoro tak ustawiono, to pewnie rozsądne”. Eric Johnson i Daniel Goldstein pokazali, że w krajach, gdzie zgoda na pośmiertne dawstwo narządów jest domyślna i trzeba się z niej wypisać, odsetek zgód jest wielokrotnie wyższy niż tam, gdzie trzeba się zapisać. Przy rezerwacji hotelu działa to tak samo: jeśli pole zapisu na newsletter jest zaznaczone z góry, wielu gości zostawia je bez zmian.
Częste błędy i mity
- „Kto nie odznaczył, ten się zgodził.” Brak reakcji to nie to samo co świadoma decyzja, a przy zgodach i płatnościach prawo wprost to rozróżnia.
- „Ustawienia domyślne są neutralne.” Każda wartość startowa coś faworyzuje, więc jej wybór jest decyzją projektową.
Perspektywa klienta i prawo
Według motywu 32 RODO okienka domyślnie zaznaczone nie powinny oznaczać zgody, a art. 25 RODO wymaga domyślnej ochrony danych. Ustawa o prawach konsumenta wymaga wyraźnej zgody na każdą dodatkową płatność, a gdy przedsiębiorca założył zgodę przez domyślną opcję, konsument może żądać zwrotu tej płatności (art. 10).
Pytania i odpowiedzi
Czy zaznaczone z góry pole zgody marketingowej jest ważne?
Nie. Zgoda na przetwarzanie danych musi być wyraźnym działaniem, a domyślnie zaznaczone pole go nie zastępuje.
Czy sklep może z góry wybrać wariant dostawy?
Tak, o ile jego cena jest jasno podana. Jeśli jednak domyślna opcja oznacza dodatkową płatność ponad uzgodnioną cenę, potrzebna jest wyraźna zgoda klienta, a samo zaznaczenie z góry jej nie zastępuje.
Źródła
- Do Defaults Save Lives?, E. J. Johnson, D. Goldstein (Science, 2003)
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO) (EUR-Lex)
Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 12 listopada 2026 r.
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Grywalizacja i projektowanie zachowań”