Przejdź do treści
abslo*
Słownik Kalkulator Kontakt
abslo.com / Słownik / Dark patterns (zwodnicze interfejsy)

Dark patterns (zwodnicze interfejsy)

ang. Dark patternsGrywalizacja i projektowanie zachowań

Dark patterns (zwodnicze interfejsy) to takie projektowanie stron i aplikacji, które skłania użytkownika do decyzji, jakich świadomie by nie podjął, na przykład do zgody, zakupu albo rezygnacji z przysługującego mu prawa. Działają przez ukrywanie informacji, wywieranie presji lub utrudnianie wyboru.

Jak to działa

W sieci decyzje zapadają szybko i na skróty: klikamy to, co największe, najbliżej kciuka albo już zaznaczone. Zwodniczy interfejs wykorzystuje ten nawyk bez jednego nieprawdziwego słowa: wystarczy kolor przycisku, kolejność ekranów albo liczba kroków potrzebnych do odmowy. Zespół Arunesha Mathura przeanalizował w 2019 r. około 11 tysięcy sklepów internetowych i opisał 15 typów takich wzorców. Wśród nich są opłaty dokładane na ostatnim kroku zamówienia, subskrypcja, którą łatwo włączyć i trudno wyłączyć, zawstydzanie przy odmowie („Nie, wolę płacić więcej”), sztuczne odliczanie czasu i produkty dorzucane do koszyka.

Przykład: baner cookies ma duży, kolorowy przycisk „Akceptuję wszystko” i mały, szary link „Ustawienia”: zgoda wymaga jednego kliknięcia, odmowa kilku.

Częste błędy i mity

  • „To tylko skuteczna sprzedaż.” Perswazja pokazuje korzyści i zostawia wybór. Zwodniczy interfejs sprawia, że użytkownik nie rozumie, na co się zgadza, albo odmowa kosztuje go więcej wysiłku niż zgoda.
  • „Informacja gdzieś jest, więc wszystko w porządku.” Prawdziwa informacja schowana pod trzecim kliknięciem albo napisana jasnoszarą czcionką też może wprowadzać w błąd.
  • „Zakaz z DSA obejmuje każdą stronę.” Art. 25 DSA dotyczy tylko platform internetowych (poza mikro- i małymi przedsiębiorstwami, art. 19), a i tam nie obejmuje praktyk objętych przepisami o nieuczciwych praktykach handlowych i RODO.

Perspektywa klienta i prawo

Użytkownik płaci za dodatek, którego nie chciał, albo miesiącami za subskrypcję, której nie umiał wyłączyć. Jednego przepisu o dark patterns nie ma. Art. 25 ust. 1 aktu o usługach cyfrowych (DSA) zakazuje dostawcom platform internetowych (poza mikro- i małymi przedsiębiorstwami, art. 19) interfejsów, które wprowadzają w błąd, manipulują albo ograniczają zdolność do wolnych i świadomych decyzji. Ust. 2 wyłącza jednak praktyki objęte dyrektywą 2005/29/WE i RODO. Wobec konsumentów podstawą pozostaje więc ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym: zakaz działań i zaniechań wprowadzających w błąd (art. 5 i 6), a bezwzględnie zakazane jest m.in. fałszywe twierdzenie, że oferta jest dostępna tylko przez bardzo ograniczony czas (art. 7 pkt 7). 11 listopada 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt Digital Fairness Act (COM(2026) 1100), który przewiduje ogólny zakaz zwodniczych interfejsów wobec konsumentów. Według stanu na listopad 2026 r. to wyłącznie projekt.

Pytania i odpowiedzi

Czy dark patterns są nielegalne?

Wiele z nich tak: ukryte opłaty, fałszywe odliczanie czasu czy wymuszona zgoda zwykle naruszają prawo konsumenckie albo RODO.

Jak rozpoznać zwodniczy interfejs?

Sygnały ostrzegawcze to odmowa trudniejsza niż zgoda, licznik czasu, który zaczyna od nowa po odświeżeniu strony, pozycje w koszyku, których nie dodałeś, i cena rosnąca na ostatnim kroku.

Gdzie zgłosić zwodniczą praktykę sklepu?

Praktyki dotykające wielu klientów można zgłosić Prezesowi UOKiK, a w sprawie indywidualnej pomaga miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Wymuszoną zgodę na przetwarzanie danych zgłasza się Prezesowi UODO.

Źródła

  • Rozporządzenie (UE) 2022/2065 (akt o usługach cyfrowych), art. 25 (EUR-Lex)
  • Ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 845 (ELI)
  • Mathur A. i in., Dark Patterns at Scale: Findings from a Crawl of 11K Shopping Websites, Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction 3 (CSCW), 2019 (DOI)

Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 16 listopada 2026 r.

Powiązane pojęcia

  • Grywalizacja
  • Efekt obdarowanego postępu
  • Zgoda marketingowa
  • Presja czasu i FOMO
  • Klauzula abuzywna (niedozwolone postanowienie)
  • Confirmshaming (zawstydzanie przy odmowie)
  • Digital Fairness Act
  • Akt o usługach cyfrowych (DSA)
  • Natrętne ponaglanie (nagging)

Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Grywalizacja i projektowanie zachowań”

Aleksander Słowiński, prawnik (UKSW) i praktyk martechu: programy lojalnościowe, personalizacja, marketing automation. Profil na LinkedInie

Zaktualizowano: 16 listopada 2026

© 2026 Aleksander Słowiński. Treści edukacyjne, nie porada prawna.

  • Strona główna
  • Słownik
  • Regulamin
  • Polityka prywatności
  • Ustawienia cookies