Przejdź do treści
abslo*
Słownik Kalkulator Kontakt
abslo.com / Słownik / Prebunking (uodparnianie na dezinformację)

Prebunking (uodparnianie na dezinformację)

ang. PrebunkingPropaganda i komunikacja

Prebunking (uodparnianie na dezinformację) to uprzedzanie odbiorców, zanim zetkną się z fałszywym przekazem, przez pokazanie im osłabionej wersji manipulacji i wyjaśnienie, na czym polega. W odróżnieniu od sprostowania (debunkingu) działa przed kontaktem z dezinformacją, a nie po nim.

Jak to działa

Podstawą jest teoria inokulacji, którą psycholog William McGuire opracował w latach 60. XX wieku na wzór szczepienia: niewielka, rozbrojona dawka argumentu pomaga później oprzeć się jego pełnej wersji. Prebunking ma dwa elementy: ostrzeżenie, że ktoś może próbować wprowadzić odbiorcę w błąd, i przykład techniki wraz z jej obaleniem. Może dotyczyć konkretnej fałszywej tezy albo całej techniki, np. fałszywych ekspertów czy straszenia. Przykład: przed sezonem urlopowym biuro podróży pokazuje klientom wzór fałszywej wiadomości o „dopłacie do rezerwacji” i wyjaśnia, po czym ją poznać. Badania z krótkimi filmami i grami pokazały, że po takim treningu uczestnicy lepiej rozpoznają techniki manipulacji.

Częste błędy i mity

  • „Jedno ostrzeżenie uodparnia na zawsze.” Badacze opisują, że efekt słabnie z czasem i wymaga przypominania.
  • „Prebunking zastępuje sprawdzanie faktów.” Oba podejścia się uzupełniają: prebunking przygotowuje odbiorców, a sprostowania korygują fałsz, który już się rozszedł.

Pytania i odpowiedzi

Czy prebunking działa lepiej niż sprostowanie?

Badacze uważają go za przydatne uzupełnienie, bo fałszywa informacja raz zapamiętana trudno daje się skorygować. Siła efektu zależy jednak od formy i od tego, ile czasu minęło od treningu.

Czy prebunking to też manipulacja?

Nie powinien nią być, bo nie mówi odbiorcy, co ma myśleć o danym temacie. Pokazuje techniki wprowadzania w błąd, a ocenę treści zostawia odbiorcy.

Źródła

  • Lewandowsky S., van der Linden S., Countering Misinformation and Fake News Through Inoculation and Prebunking (European Review of Social Psychology, 2021)
  • Roozenbeek J. i in., Psychological inoculation improves resilience against misinformation on social media (Science Advances, 2022)

Powiązane pojęcia

  • Sprawdzanie faktów (fact-checking)
  • Dezinformacja
  • Efekt trzeciej osoby
  • Misinformacja i malinformacja

Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Propaganda i komunikacja”

Aleksander Słowiński, prawnik (UKSW) i praktyk martechu: programy lojalnościowe, personalizacja, marketing automation. Profil na LinkedInie

Zaktualizowano: 16 listopada 2026

© 2026 Aleksander Słowiński. Treści edukacyjne, nie porada prawna.

  • Strona główna
  • Słownik
  • Regulamin
  • Polityka prywatności
  • Ustawienia cookies