Efekt trzeciej osoby
ang. Third-person effectPropaganda i komunikacja
Efekt trzeciej osoby to skłonność do przekonania, że przekazy medialne, reklama czy propaganda silniej wpływają na innych ludzi niż na nas samych. Pojęcie opisał socjolog W. Phillips Davison w 1983 r.
Jak to działa
Efekt ma dwie części. Pierwsza to percepcja: ludzie oceniają, że reklama czy fałszywa informacja „działa na innych”, a ich samych omija. Druga to zachowanie: z tej oceny wynikają decyzje, na przykład poparcie dla ograniczania treści, które rzekomo szkodzą innym. Przykład: w ankiecie wśród klientów apteki większość odpowiada, że reklamy suplementów wpływają na „przeciętnego klienta”, ale nie na nich, choć sami kupili reklamowany preparat. Metaanaliza wielu badań potwierdziła, że różnica w ocenie wpływu jest stała i wyraźna, a rośnie, gdy przekaz uchodzi za szkodliwy. Druga część efektu, czyli wpływ tej percepcji na zachowanie, ma w badaniach słabsze i mniej jednoznaczne potwierdzenie.
Częste błędy i mity
- „Skoro wiem o efekcie, nie ulegam mu.” Świadomość mechanizmu nie wystarcza, by przestać przeceniać własną odporność.
- „Dotyczy tylko osób słabo wykształconych.” Efekt opisano w bardzo różnych grupach odbiorców i przy różnych rodzajach przekazów.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego myślimy, że reklama na nas nie działa?
Wpływ reklamy jest zwykle niewidoczny dla samego odbiorcy, a przyznanie się do niego obniża dobre mniemanie o sobie. Łatwiej zauważyć, że ktoś inny dał się przekonać.
Czy efekt trzeciej osoby dotyczy dezinformacji?
Tak. Ludzie często uważają, że fałszywe informacje zwodzą innych, a oni sami je rozpoznają. Takie przekonanie może osłabiać czujność wobec przekazów, które trafiają do nas samych.
Źródła
- Davison W. P., The Third-Person Effect in Communication (Public Opinion Quarterly, 1983)
- Sun Y., Pan Z., Shen L., Understanding the Third-Person Perception: Evidence From a Meta-Analysis (Journal of Communication, 2008)
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Propaganda i komunikacja”