Kotwiczenie cenowe
ang. Price anchoringPsychologia decyzji i perswazja
Kotwiczenie cenowe to zjawisko, w którym pierwsza liczba zobaczona przez klienta, na przykład cena przekreślona albo najdroższy wariant w ofercie, staje się punktem odniesienia dla oceny kolejnych cen. Przez to ta sama kwota może wydawać się tania albo droga zależnie od tego, co pokazano obok niej.
Jak to działa
Ludzie rzadko wiedzą, ile coś „powinno” kosztować. Zamiast liczyć wartość od zera, porównują cenę z liczbą, która jest pod ręką. Tę liczbę nazywa się kotwicą. Psychologowie Amos Tversky i Daniel Kahneman opisali w 1974 r., że nawet przypadkowa liczba potrafi przesunąć szacunki badanych, a późniejsze korekty bywają zbyt małe.
W handlu kotwicą jest najczęściej cena przekreślona, „cena katalogowa” albo najdroższy pakiet ustawiony na początku listy. Przykład: w sklepie rowerowym rower za 2899 zł obok przekreślonych 3499 zł wydaje się okazją, choć bez tej drugiej liczby klient mógłby uznać 2899 zł za zwykłą cenę rynkową.
Częste błędy i mity
- „Kotwica działa tylko na nieuważnych.” Efekt obserwowano także u osób, które wiedziały, że liczba jest przypadkowa. Sama wiedza o mechanizmie bywa słabą ochroną.
- „Każda przekreślona cena to manipulacja.” Pokazanie prawdziwej ceny sprzed obniżki to rzetelna informacja. Problem zaczyna się, gdy liczba odniesienia jest zawyżona albo nigdy naprawdę nie obowiązywała.
- „Kotwica to zawsze wyższa cena.” Kotwicą może być też liczba sztuk, miesięczna rata czy cena za dzień, które zmieniają odbiór całej kwoty.
Perspektywa klienta i prawo
Kotwica to skrót myślowy, który oszczędza czas, ale łatwo go wykorzystać. Dlatego przy informacji o obniżce sprzedawca musi co do zasady podać najniższą cenę z 30 dni przed obniżką (art. 4 ust. 2 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług). Inne reguły dotyczą towarów oferowanych krócej niż 30 dni oraz szybko psujących się (art. 4 ust. 3 i 4). Ten obowiązek osłabia sztuczne kotwice w postaci zawyżonych cen „przed promocją”.
Wprowadzanie w błąd co do ceny lub istnienia szczególnej korzyści cenowej może też być nieuczciwą praktyką rynkową (art. 5 ust. 3 pkt 5 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
Pytania i odpowiedzi
Czy rata miesięczna też może być kotwicą?
Tak. Niska rata ustawia punkt odniesienia, przy którym całkowity koszt schodzi na drugi plan. Przy zakupie na raty porównuj więc łączną kwotę do zapłaty, a nie samą wysokość raty.
Czy przekreślona cena w sklepie musi być prawdziwa?
Obok informacji o obniżce sklep musi co do zasady podać najniższą cenę z 30 dni przed jej wprowadzeniem. Jeśli ta cena jest bliska obecnej, rabat jest w praktyce niewielki, niezależnie od tego, co pokazuje przekreślona liczba.
Jak nie dać się złapać na kotwicę cenową?
Pomaga porównanie z najniższą ceną z 30 dni i z ofertami w innych sklepach. Warto też zadać sobie pytanie, czy kupiłoby się produkt za tę kwotę, gdyby obok nie było żadnej innej liczby.
Źródła
- Tversky A., Kahneman D., Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases (Science, 1974)
- Ustawa z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 168 (ELI)
- Ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 845 (ELI)
Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 16 listopada 2026 r.
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Psychologia decyzji i perswazja”