Torowanie (priming)
ang. PrimingPsychologia decyzji i perswazja
Torowanie (priming) to zjawisko, w którym wcześniejszy bodziec, na przykład słowo, obraz lub zapach, ułatwia przetwarzanie powiązanych z nim informacji i może wpływać na późniejsze skojarzenia. Najlepiej udokumentowane jest torowanie w zadaniach na rozpoznawanie słów, a jego wpływ na zachowanie pozostaje sporny.
Jak to działa
Pojęcia w pamięci są ze sobą powiązane, więc uruchomienie jednego „rozgrzewa” sąsiednie. Kto przed chwilą przeczytał słowo „chleb”, szybciej rozpozna słowo „masło”. To tzw. torowanie semantyczne, wielokrotnie potwierdzone w laboratoriach. W marketingu podobny mechanizm wykorzystuje się na przykład w księgarni, która przy wejściu wystawia książki podróżnicze i mapy: klient częściej myśli wtedy o wakacjach i łatwiej zauważa przewodniki. Głośniejsze tezy o torowaniu zachowań są słabiej udokumentowane. W 1996 r. John Bargh i współpracownicy opisali, że osoby czytające słowa kojarzone ze starością szły potem wolniej korytarzem. Zespół Stéphane'a Doyena w 2012 r. nie powtórzył tego wyniku, gdy czas mierzono automatycznie, a kolejne nieudane replikacje sprawiły, że torowanie behawioralne stało się jednym z symboli kryzysu replikacji w psychologii.
Częste błędy i mity
- „Jedno słowo w reklamie potrafi sterować decyzjami.” Efekty torowania zachowań okazały się w wielu replikacjach słabe albo niewykrywalne. Pewniejsze są drobne efekty na szybkość i kierunek skojarzeń.
- „Torowanie to przekaz podprogowy.” Bodziec torujący zwykle jest w pełni widoczny. Torowanie nie musi działać poza świadomością.
Pytania i odpowiedzi
Czy torowanie naprawdę działa?
Torowanie skojarzeń w prostych zadaniach jest dobrze potwierdzone. Wpływ przypadkowych bodźców na późniejsze zachowanie, na przykład na tempo chodzenia czy hojność, pozostaje sporny, bo wiele słynnych wyników nie dało się powtórzyć.
Czym torowanie różni się od efektu ujęcia?
Efekt ujęcia (framing) dotyczy tego, jak sformułowana jest sama oferta. Torowanie dotyczy wpływu bodźca, który pojawił się wcześniej i mógł nie mieć związku z decyzją.
Źródła
- Bargh J. A., Chen M., Burrows L., Automaticity of social behavior (Journal of Personality and Social Psychology, 1996, DOI)
- Doyen S. i in., Behavioral Priming: It's All in the Mind, but Whose Mind? (PLoS ONE, 2012, DOI)
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Psychologia decyzji i perswazja”