Paradoks wyboru
ang. Paradox of choicePsychologia decyzji i perswazja
Paradoks wyboru to zjawisko, w którym zbyt duża liczba opcji, zamiast pomagać, utrudnia decyzję: ludzie częściej odkładają wybór albo są mniej zadowoleni z tego, co wybrali. Pojęcie spopularyzował psycholog Barry Schwartz.
Jak to działa
Każda dodatkowa opcja to kolejne porównanie i więcej okazji do żalu, że inna mogła być lepsza. W klasycznym badaniu Sheeny Iyengar i Marka Leppera stoisko z 24 rodzajami dżemu przyciągało więcej klientów niż stoisko z 6 rodzajami, ale kupowało znacznie mniej z nich. Wynik stał się symbolem zjawiska, choć późniejsze próby powtórzenia nie zawsze go potwierdzały. Klient, który na stronie ubezpieczyciela widzi kilkadziesiąt niemal identycznych wariantów polisy turystycznej, może zamknąć stronę bez zakupu, bo nie potrafi uznać żadnego za wyraźnie najlepszy.
Częste błędy i mity
- „Mniej opcji zawsze sprzedaje lepiej.” Metaanaliza Benjamina Scheibehenne i współpracowników wykazała, że średni efekt nadmiaru wyboru jest bliski zera. Zjawisko pojawia się w określonych warunkach, na przykład gdy opcje trudno porównać albo klient nie ma wyrobionych preferencji.
- „Ludzie nie lubią mieć wyboru.” Szeroki asortyment przyciąga uwagę i jest ceniony. Trudność pojawia się dopiero przy samej decyzji.
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego trudno mi coś wybrać, gdy jest dużo opcji?
Bo każda opcja wymaga porównania, a im więcej porównań, tym większe zmęczenie i obawa przed złym wyborem. Wtedy łatwiej odłożyć decyzję.
Czy badanie z dżemami się potwierdziło?
Częściowo. Późniejsze analizy pokazały, że nadmiar wyboru nie szkodzi zawsze, tylko w określonych sytuacjach.
Źródła
- Sheena S. Iyengar, Mark R. Lepper, When choice is demotivating: Can one desire too much of a good thing?, Journal of Personality and Social Psychology, 2000 (APA, DOI)
- Benjamin Scheibehenne, Rainer Greifeneder, Peter M. Todd, Can There Ever Be Too Many Options? A Meta-Analytic Review of Choice Overload, Journal of Consumer Research, 2010 (Oxford University Press, DOI)
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Psychologia decyzji i perswazja”