Gratis (nagroda „za darmo”)
ang. FreebieProgramy lojalnościowe
Gratis to produkt lub usługa przedstawiane jako darmowe, zwykle jako dodatek do zakupu albo nagroda w programie lojalnościowym. Prawo pozwala nazwać coś „gratis” tylko wtedy, gdy konsument nie musi za to płacić nic poza bezpośrednimi kosztami odpowiedzi na ofertę, odbioru lub dostawy.
Jak to działa
Słowo „gratis” działa silniej, niż wynikałoby z wartości prezentu. Shampanier, Mazar i Ariely pokazali, że cena zero zmienia sposób oceniania oferty: darmowa rzecz wydaje się atrakcyjniejsza, niż wskazywałby rachunek. Przykład: sklep rowerowy dokłada do roweru lampki gratis. Klient, który waha się między dwoma podobnymi modelami, wybiera ten z gratisem, choć lampki kosztują kilkadziesiąt złotych. Koszt gratisu sklep pokrywa z marży na rowerze.
Częste błędy i mity
- „Gratis to zawsze prezent.” To raczej element oferty, którego koszt jest wliczony w cenę innych produktów. Nie jest to oszustwo, ale też nie bezinteresowny dar.
- „Dopłatę za darmowy produkt wystarczy opisać w regulaminie.” Jeśli klient musi zapłacić coś więcej niż bezpośrednie koszty odpowiedzi, odbioru lub dostawy, nazywanie produktu darmowym jest zakazane, niezależnie od zapisów regulaminu.
Perspektywa klienta i prawo
Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym wymienia mylące „gratisy” wśród praktyk nieuczciwych w każdych okolicznościach (art. 7 pkt 20). Nie wolno prezentować produktu jako „gratis”, „darmowy” lub „bezpłatny”, jeśli konsument musi uiścić jakąkolwiek należność poza bezpośrednimi kosztami odpowiedzi na ofertę, odbioru lub dostarczenia produktu.
Pytania i odpowiedzi
Czy za gratis można kazać dopłacić?
Tylko koszty bezpośrednio związane z odpowiedzią na ofertę, odbiorem albo dostawą. Każda inna opłata sprawia, że produktu nie wolno nazywać darmowym.
Dlaczego darmowe oferty tak kuszą?
Bo cena zero nie jest dla nas po prostu niską ceną. Darmowa rzecz wydaje się pozbawiona ryzyka, dlatego chętniej po nią sięgamy, nawet gdy w sumie zapłacimy więcej.
Źródła
- Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 845 (ELI)
- Shampanier K., Mazar N., Ariely D., Zero as a Special Price: The True Value of Free Products, Marketing Science 2007 (DOI)
Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 12 listopada 2026 r.
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Programy lojalnościowe”