Efekt potwierdzenia
ang. Confirmation biasPsychologia decyzji i perswazja
Efekt potwierdzenia to skłonność do szukania, zauważania i zapamiętywania informacji zgodnych z tym, w co już wierzymy, oraz pomijania lub umniejszania tych, które temu przeczą. To jeden z najlepiej udokumentowanych błędów poznawczych.
Jak to działa
Kiedy mamy już zdanie, zadajemy pytania, na które odpowiedź „tak” je potwierdzi, a sprzeczne dane uznajemy za wyjątek albo błąd pomiaru. Przykład: kierownik marketingu sieci kin jest przekonany, że nowa kampania zadziałała. Widzi wzrost sprzedaży biletów w tygodniu kampanii i uznaje sprawę za zamkniętą. Nie sprawdza, czy podobny wzrost nie wystąpił w kinach, do których kampania w ogóle nie dotarła, na przykład dzięki głośnej premierze. W analityce marketingowej efekt potwierdzenia sprzyja wybieraniu tych wskaźników, które „wychodzą dobrze”.
Częste błędy i mity
- „Dotyczy tylko osób słabo poinformowanych.” Ulegają mu także eksperci i naukowcy. Wiedza nie chroni przed nim automatycznie.
- „Wystarczy pokazać fakty, żeby ktoś zmienił zdanie.” Sprzeczne informacje bywają odrzucane albo interpretowane tak, by pasowały do wcześniejszego poglądu.
Pytania i odpowiedzi
Jak rozpoznać efekt potwierdzenia u siebie?
Sygnałem ostrzegawczym jest sięganie tylko po źródła, które się z tobą zgadzają, i szybkie odrzucanie pozostałych. Pomaga pytanie: jaka informacja przekonałaby mnie, że się mylę?
Czy efekt potwierdzenia ma związek z bańką filtrującą?
Tak. Algorytmy podsuwające treści podobne do tych, które już nam się podobały, mogą wzmacniać naturalną skłonność do potwierdzania własnych poglądów.
Źródła
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Psychologia decyzji i perswazja”