Astroturfing
ang. AstroturfingPropaganda i komunikacja
Astroturfing to udawanie oddolnego, spontanicznego poparcia lub sprzeciwu, które w rzeczywistości organizuje i finansuje ukryty nadawca, na przykład firma, organizacja albo grupa interesu. Nazwa nawiązuje do sztucznej murawy, która z daleka wygląda jak prawdziwa trawa.
Jak to działa
Astroturfing wykorzystuje społeczny dowód słuszności: ludzie chętniej przyjmują opinię, którą, jak sądzą, podziela wiele niezależnych osób. Organizator tworzy więc pozór tłumu. Służą do tego fałszywe konta, opłacone recenzje, listy „od zaniepokojonych mieszkańców” pisane według jednego wzoru albo stowarzyszenia, które nie ujawniają, kto je finansuje. Angielskie „grassroots” oznacza ruchy oddolne, a astroturfing jest ich podróbką.
Przykład: nowa restauracja w ciągu tygodnia zbiera 40 entuzjastycznych opinii od kont bez historii, napisanych podobnym stylem. Przypadkowy czytelnik widzi popularność, a mogą to być recenzje zamówione u jednego wykonawcy. Ten sam mechanizm działa w debacie publicznej, gdy grupa interesu wynajmuje ludzi do udawania głosu obywateli.
Częste błędy i mity
- „Astroturfing to po prostu marketing szeptany.” Marketing szeptany może być uczciwy, jeśli polecający ujawnia współpracę z marką. Astroturfing polega właśnie na ukryciu, kto stoi za przekazem.
- „Jeśli opinie są zgodne z prawdą, nie ma problemu.” Kłopotem jest fałszywe źródło: odbiorca myśli, że słyszy niezależnych ludzi, a słyszy zleceniodawcę.
- „To zjawisko wyłącznie polityczne.” W codziennym życiu najczęściej spotyka się je w postaci fałszywych recenzji produktów i usług.
Perspektywa klienta i prawo
Astroturfing zniekształca obraz rynku: klient wybiera produkt, który wydaje się powszechnie polecany, choć poparcie zostało kupione.
W Polsce zamieszczanie lub zlecanie innej osobie zamieszczania nieprawdziwych opinii lub rekomendacji konsumentów, a także zniekształcanie opinii w celu promocji produktów, to praktyka wprowadzająca w błąd w każdych okolicznościach (art. 7 pkt 26 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym). Przedsiębiorca, który udostępnia opinie konsumentów, musi też informować, czy i w jaki sposób zapewnia, że pochodzą one od osób, które kupiły produkt lub z niego korzystały (art. 6 ust. 4 pkt 7). Przepisy te wprowadzono przy wdrażaniu dyrektywy Omnibus.
Pytania i odpowiedzi
Czym astroturfing różni się od farmy trolli?
Farma trolli to jedno z narzędzi: zorganizowana grupa, która prowadzi wiele kont. Astroturfing to cel i efekt, czyli pozór oddolnego poparcia. Można go zbudować także bez farmy, na przykład zamówionymi recenzjami, listami „od mieszkańców” albo stowarzyszeniem o ukrytym finansowaniu.
Czy kupowanie opinii w internecie jest legalne?
Nie. Zamieszczanie lub zlecanie fałszywych opinii konsumentów jest w Polsce zakazaną nieuczciwą praktyką rynkową.
Jak rozpoznać fałszywe opinie?
Ostrzeżeniem są liczne opinie dodane w krótkim czasie, podobny styl i słownictwo, konta bez innej aktywności oraz brak konkretów o samym produkcie.
Źródła
- Ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 845 (Sejm RP, ELI)
- Dyrektywa (UE) 2019/2161 (Omnibus) (EUR-Lex)
Treści edukacyjne, nie porada prawna. Stan prawny według wiedzy autora na 12 listopada 2026 r.
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Propaganda i komunikacja”