Okno Overtona
ang. Overton windowPropaganda i komunikacja
Okno Overtona to model opisujący zakres idei, które w danym czasie społeczeństwo uznaje za akceptowalne w debacie publicznej. Pomysły spoza okna wydają się nie do pomyślenia, ale granice okna przesuwają się wraz ze zmianą norm, wartości i tego, o czym ludzie zaczynają rozmawiać.
Jak to działa
Model zaproponował w połowie lat 90. Joseph P. Overton, analityk zajmujący się polityką publiczną. Pierwotnie odnosił się do polityki: politycy rzadko popierają pomysły spoza okna, bo ryzykują utratę poparcia. Okno nie przesuwa się więc zwykle za sprawą jednej decyzji, tylko powolnej zmiany tego, co ludzie uważają za normalne. W popularnym ujęciu idea przechodzi przez etapy od „nie do pomyślenia” przez „radykalna”, „do przyjęcia”, „rozsądna” i „popularna” aż do „obowiązującej”.
Przykład z historii obyczajów: palenie papierosów w restauracjach przez lata było czymś oczywistym, a propozycja zakazu brzmiała jak przesada. Z czasem pojawiły się badania, kampanie społeczne i lokale wprowadzające strefy dla niepalących. Gdy zakaz wszedł w życie, większość ludzi uznała go za naturalny.
Częste błędy i mity
- „Okno Overtona to technika manipulacji.” W pierwotnym ujęciu to opis zjawiska, a nie instrukcja. Wiedza o nim bywa wykorzystywana do celowego przesuwania debaty, ale sam model jest neutralny.
- „Okno przesuwają politycy.” Zwykle podążają za zmianą, a nie ją inicjują. Okno przesuwają przede wszystkim rozmowy społeczne, media, ruchy obywatelskie i doświadczenia ludzi.
- „Okno działa tylko w polityce.” Podobnie zmieniają się normy konsumenckie, na przykład to, czy wypada kupować rzeczy używane albo płacić za dostęp do treści.
Perspektywa klienta i prawo
Okna Overtona nie reguluje żaden przepis, bo to opis procesów społecznych. Dla odbiorcy ważne jest jedno: gdy coś, co niedawno wydawało się nie do przyjęcia, nagle pojawia się wszędzie jako „normalne”, warto zapytać, czy to naturalna zmiana poglądów, czy skoordynowane działanie. Takie działanie jest uczciwe tylko wtedy, gdy nadawca jest jawny, a argumenty rzetelne. Ukryte kampanie udające oddolny głos ludzi to już astroturfing.
Pytania i odpowiedzi
Czy okno Overtona to teoria naukowa?
Nie w ścisłym sensie. To model opisowy, który powstał w ośrodku analiz polityki publicznej i przyjął się w publicystyce, a nie teoria sprawdzona w badaniach. Skala etapów od „nie do pomyślenia” do „obowiązującej” to późniejsze, popularne uproszczenie.
Czy okno Overtona można celowo przesunąć?
Można próbować, na przykład przez częste pokazywanie danego tematu i oswajanie z nim odbiorców. Efekt nie jest jednak pewny, bo okno zależy od wielu czynników naraz.
Skąd się wzięła nazwa?
Od nazwiska Josepha P. Overtona, który opisał ten model w połowie lat 90., pracując jako analityk polityki publicznej.
Źródła
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Propaganda i komunikacja”