Nowomowa
ang. NewspeakPropaganda i komunikacja
Nowomowa to język, który zamiast opisywać rzeczywistość, narzuca jej z góry ustaloną ocenę i utrudnia myślenie o niej inaczej. Termin pochodzi z powieści George'a Orwella „Rok 1984”, a w Polsce szczegółowo opisywał go językoznawca Michał Głowiński.
Jak to działa
Nowomowa łączy kilka zabiegów. Słowa wartościujące zastępują opisowe, sprawy niewygodne dostają łagodne lub techniczne nazwy, a świat dzieli się na „nasz” i „wrogi” bez stanów pośrednich. Ważna jest też rytualność: te same formuły powtarza się tak często, że przestają cokolwiek znaczyć, ale wyznaczają, co wypada powiedzieć. Przykład: w komunikacie podwyżka cen staje się „regulacją”, a krytycy „środowiskami niechętnymi zmianom”. Odbiorca nie dostaje żadnego faktu, a mimo to ma gotową ocenę.
Częste błędy i mity
- „Nowomowa to po prostu żargon.” Żargon służy precyzji w wąskiej grupie. Nowomowa służy kontroli: nie ułatwia opisu, tylko zamyka dyskusję.
- „Nowomowa zniknęła razem z systemami totalitarnymi.” Jej mechanizmy, w złagodzonej postaci, wciąż pojawiają się w polityce, administracji i komunikacji firm, na przykład w komunikatach o zwolnieniach.
Pytania i odpowiedzi
Skąd pochodzi słowo nowomowa?
Z powieści George'a Orwella „Rok 1984”, w której władza tworzy język ograniczający możliwość wyrażania nieprawomyślnych myśli. W polszczyźnie termin przyjął się jako nazwa języka propagandy.
Jak rozpoznać nowomowę?
Sygnałem są oceny podane jako fakty, nazwy zacierające sens zdarzeń i formuły powtarzane bez treści. Pomaga proste pytanie: co konkretnie się stało i kto to zrobił?
Źródła
Powiązane pojęcia
Sprawdź się Mit czy fakt? Gra z grupy „Propaganda i komunikacja”